Rijke taalomgeving

“Als je met een mens praat in een taal die hij verstaat, gaat het in zijn hoofd. Als je met hem praat in zijn eigen taal, gaat het in zijn hart.” (Nelson Mandela)

Denk je in het Fries of in het Nederlands?
In mijn onderwijsloopbaan ben ik in contact gekomen met de rijke taalomgeving die Friesland heeft. Zelf ben ik opgegroeid met een papa en een mem. Met mijn vader spraken wij Nederlands en met mijn moeder Fries. Dit ging zo automatisch dat we zelf niet in de gaten hadden wat we spraken, het switchen van taal was, en is, iets natuurlijks voor mij. Laatst vroeg mijn zoon of ik in het Nederlands of in het Fries dacht. Een mooie filosofische vraag waar ik echt even over na moest denken. Maar ik ben niet het enige kind dat tweetalig is opgevoed. Sommige kinderen groeien op met een andere thuistaal dan het Nederlands, bijvoorbeeld Fries of Bilts. Niet alleen asielzoekers kinderen zijn NT-2 leerlingen. Wat is de beste manier om deze leerlingen te begeleiden op school? Onderdompelen in een Nederlands bad? 

Maakt taal je persoonlijkheid?
Op mijn lagere school was de voertaal in de klas Nederlands en op het schoolplein en daarbuiten veelal Frysk. Mijn leven bleef tweetalig. Op de HAVO in Heerenveen was het spreken van de Friese taal veel minder aan de orde. Er waren kinderen die ABN spraken en die taal voerde de boventoon, ik werd me bewust van mijn Friese accent en sprak minder makkelijk in de klas. We kregen Friese les, naast Engels, Duits en Frans, maar pas op de PABO in Leeuwarden behaalde ik mijn ‘foech Frysk’. Na de PABO ben ik Onderwijskunde gaan studeren in Groningen aan de Rijksuniversiteit. Daar werd helemaal geen Fries meer gesproken, mijn Friese accent werd hierdoor minder, maar het bewustzijn over het bestaan hiervan niet. Voor het luidop spreken in de klas moest ik steeds een drempel over. Het gevoel dat je minder bent dan een ander, dan iemand die ABN sprak, werd door anderen maar ook door mezelf opgelegd. Als ik er als tweetalige al last van had, hoe zit het dan met de kinderen die helemaal niet Nederlands thuis spreken? Maakt taal je welzijn? Maakt taal je persoonlijkheid? Zou je anders zijn als je een andere taal sprak? Filosofische vragen die niet eenvoudig zijn te beantwoorden maar wat voor mij wel vast staat is dat taal, welzijn en persoonlijkheid met elkaar verbonden zijn. 

Frysk, Stavers, Hylpers, Bilts, Pools, Turks
Na twee jaar onderwijskunde gestudeerd te hebben kon ik een vaste baan krijgen als leerkracht in een dorpje waar men sprak van ‘skunen’ en ‘puzze’. Kinderen spraken Fries of Nederlandse of beide. Hier ervoer ik mijn tweetaligheid als een voordeel. Kleuters konden in hun eigen taal met me praten, ik kon ze in hun eigen taal troosten. Al werd ik er wel op gewezen dat ik te snel switchte wat niet goed voor de kinderen zou zijn. Na zeven jaar kwam ik in Stavoren terecht waar vooral Stavers de eerste taal was van veel leerlingen. Ik werd een leerling van de leerlingen, zij leerden mij Stavers. Na tien jaar als leerkracht te hebben gewerkt heb ik een tweejarige opleiding tot intern begeleider gevolgd en in deze functie kwam ik in aanraking met de Hylper taal. De leerlingen kregen en krijgen hier les in. Ten slotte ben ik (interim) directeur geworden, coach ik leerkrachten en geef ik trainingen aan teams. Onder andere op De Twiner in Sint Jacobiparochie, waardoor ik weer met een nieuwe taal in aanraking ben gekomen; het Bilts. Maar ook met Poolse kinderen, Turkse- en Syrische kinderen. Als onderzoeker van het lectoraat Meertaligheid aan NHL-Stenden hou ik me met de rijke taalomgeving van Friesland bezig.

Memmetaal en eigenwaarde
Door mijn ervaring in het onderwijs ben ik achter het belang van de ‘memmetaal’, de thuistaal, gekomen. Het maakt niet uit of je kind bent, leerkracht of ouder, de dialoog voeren in de eigen taal werkt geruststellend, het is vertrouwd en je praat makkelijker. Problemen worden minder groot en kunnen sneller opgelost worden. Je zelfbewustzijn, je eigenwaarde, groeit. Meertalig onderwijs is iets om trots op te zijn, is nastrevenswaardig. De (filosofische) dialoog is een belangrijk didactisch- en pedagogisch instrument en beide worden sterker als er aandacht is voor meerdere talen. Aandacht doet groeien.

Wie een taal spreekt die zijn moedertaal niet is, die wordt naar beneden gedrukt, onherroepelijk. Waarom hebben gekoloniseerde volkeren zoals negers, indianen, enz. de reputatie gekregen dat ze zo kinderlijk zijn? Omdat zij gedwongen waren tegen hun meesters talen te spreken die zij niet goed kenden.” (Willem Frederik Hermans) 

taal onderdompelen